Kunsthal Gent
lange steenstraat 14
info@kunsthal.gent

Kunsthal Gent (her)opent in januari 2019, ondertussen kunt u zich inschrijven voor onze nieuwsbrief of ons volgen op social media.

Become a volunteer!

In de komende maanden is Caermersklooster een werf: artistieke and architecturale interventies zullen de monumentale structuur langzaam veranderen, leidende naar de (her)opening.

Caermersklooster wordt Kunsthal Gent

Een nieuwe ontwikkelings- en presentatieplek voor beeldende kunsten in Gent

Welkom op onze tijdelijke website

In januari droeg de Provincie Oost-Vlaanderen het Caermersklooster over aan de Stad Gent. Voor een nieuwe invulling zocht de stad via een open call naar kandidaten die er “een ontwikkelings-en presentatieplek voor beeldende kunsten” van wilden maken. Acht kandidaten dienden zich aan. Ook de Gentse atelierorganisatie NUCLEO en het Gentse kunstcollectief SMOKE & DUST (bekend van o.a. ‘019’, een tijdelijke invulling op Dok-Noord) sloegen de handen in elkaar. De stad selecteerde hun projectvoorstel, dat Caermersklooster transformeert tot een dynamische ontmoetingsplek voor kunstenaars, organisaties en publiek. Op 1 juni 2018 werd de sleutel overhandigd. Om de ambitieuze plannen te realiseren wordt een nieuwe organisatie opgericht: Kunsthal Gent vzw. Dat moet toelaten om uit het stichtend initiatief van NUCLEO en SMOKE & DUST een nieuw gemeengoed, een nieuw ‘wij’ te vormen voor de stad, met kunstenaars en publiek. Tijdens de zomer en het najaar van 2018 maken we dat hele wordingsproces publiek. Iedereen die wil kan er deel van uitmaken. Ook de zoektocht naar een nieuwe naam voor het oude Caermersklooster maakt deel uit van deze publieke opstartperiode. Begin 2019 ontpoppen we, met een nieuwe identiteit en een artistiek programma.

Kunsthal Gent Technical Drawing 1

MISSIE & VISIE

MISSIE

KUNSTHAL GENT is an international space for the development and presentation of fine art in Ghent.

KUNSTHAL GENT creates a strong artistic and professional context in which to experiment with new ways of developing and presenting art. The meeting and collaboration of a whole diversity of artistic and public actors serves as the driving force for a hybrid programme in which these actors respond to each other and the spatial context.

This public and experimental programme is in a state of constant transition, bringing together the acts of showing and telling, learning and making, meeting and developing, researching and writing, viewing and imagining. Here fine art is both the goal and the means of exploring the city, of challenging society and welcoming the world into the space. Hospitable and contrarian, generous and radical, stubborn and engaged, KUNSTHAL GENT is an open space with art at the very core of its thinking.

Kunsthal Gent, Still from videographic documentation of Endless Exhibition (Prem Krishnamurthy)

VISIE

Als ontwikkelings- en presentatieplek voor beeldende kunst wil KUNSTHAL GENT inzetten op:

de noden van het Gentse beeldende kunstenveld

Door de gaten die recent in het beeldende kunstveld werden geslagen is er meer dan ooit ondersteuning nodig voor de kunstenaarspraktijk in ontwikkeling. [1] Daarnaast kent de Gentse context specifieke mogelijkheden en uitdagingen:

[1] Dirk De Wit, Rekto Verso – Beeldende kunst: eerste bilan na de beslissingen

1. Een groot potentieel aan opkomende (beeldende) kunstenaars dankzij onderwijsinstellingen als KASK, LUCA en HISK, met daarnaast een spannend en zichzelf steeds vernieuwend veld van off-spaces die deze kunstenaars experimenteerruimte bieden.

2. Enkele grote instituten die moeilijk alle opkomende kunstenaars een plek kunnen geven in hun programmatie, zodat gaten vallen in het weefsel tussen ontluikend talent en gevestigde waarde.

3. De vaststelling dat veel jonge kunstenaars uitwijken naar Antwerpen of Brussel als werkomgeving door het ontbreken van een plek die ontwikkeling aan presentatie koppelt.

4. Gent heeft momenteel geen kunsthal met internationale uitstraling. De concessie voor het Caermersklooster biedt de kans om deze lacune aan te pakken en tegelijk het internationale model van de kunsthal om te vormen tot een experimenteel ontwikkelings- en presentatiemodel dat vertrekt van lokale noden.

Vanuit deze vaststellingen wil KUNSTHAL GENT expliciet de rol van artistiek knooppunt opnemen met twee hoofddoelstellingen:

1. Het stimuleren van een sterk beeldende kunstenveld via een platform- en biotoopfunctie.

2. Het ondersteunen en realiseren van ontwikkelingstrajecten voor kunstenaars, collectieven en andere actoren uit het kunstenveld.

Door in te zetten op samenwerking met en verknoping van het Gentse beeldende kunstenveld willen we voor diverse kunstenaars een vruchtbaar klimaat en een levendige biotoop stimuleren om in te werken.

lokale samenwerking als modus operandi

Het beeldende kunstenveld wordt traditioneel gekenmerkt door haar individualistische inslag, wat onvermijdelijk concurrentie en soms incompatibele posities met zich mee brengt. Hoe kunnen we bewerkstelligen dat kennis en resources vaker worden gedeeld? Wat kunnen de verschillende instituten, kunstorganisaties en kunstenaars bijdragen aan een sterkere ecologie voor de kunsten in Gent? Kunnen we onszelf zien als een team van complementaire spelers? KUNSTHAL GENT wil de lokale spelers binnen hun specifieke eigenheid erkennen, en via samenwerking en gedeelde communicatie naar een betere zichtbaarheid streven van activiteiten die nu tot een kleine doelgroep en publiek beperkt blijven, maar het potentieel hebben om door te stromen naar nationale instellingen en gelijkaardige internationale spelers.

internationalisering

KUNSTHAL GENT is lokaal van schaal, maar globaal verbonden. Het wil een toonaangevende pool zijn die de Gentse beeldende kunstscene verbindt met het nationale en internationale geïnstitutionaliseerde veld. Dynamische Europese plekken die focussen op kunstenaarsinitiatieven, collectieven, alternatieve galerieën, publieke initiatieven en residentieplekken zijn belangrijke partners. Het streefdoel is om het internationale niveau in de lokale praktijk binnen te brengen en die daardoor te verrijken, zodat het netwerk en de zichtbaarheid van KUNSTHAL GENT en de kunstenaars in de programmatie ook internationaal groeien.

de organisatievorm als experiment

De wijze waarop het artistieke programma van KUNSTHAL GENT vorm krijgt, is voortdurend in evolutie, niet het minst doordat het voor een belangrijk deel uit handen wordt gegeven aan de diverse artistieke spelers waarmee we zullen samenwerken. Een sterke operationele organisatie creëert bewegingsruimte voor een divers samengesteld en autonoom artistiek team dat flexibel kan inspelen op aanwezige visies, expertises, externe factoren, opportuniteiten, samenwerkingen, tendensen … Het experiment schuilt dus ook in de organisatievorm van KUNSTHAL GENT zelf.

Door het experiment in haar artistieke werking te verankeren, positioneert KUNSTHAL GENT zich tegenover het meer uitgekristalliseerde discours in de gevestigde kunstinstituten. Het wil via zijn organisatiemodel de scheiding tussen resident, kunstenaar, organisator, curator of criticus overstijgen en zo naar alternatieven zoeken voor al te hiërarchische beslissingsprocessen. Al deze actoren kunnen immers mee invulling geven aan het artistiek programma en van rol veranderen in de loop van hun traject. Met een regelmatig wisselende samenstelling schept KUNSTHAL GENT op organisatieniveau bovendien een ideaal klimaat voor experiment, netwerkvorming en de ontwikkelingskansen die daaruit volgen voor alle betrokken actoren.

Een instituut dat een vergelijkbaar artistiek model met succes heeft beproefd, is CCA Glasgow. De manier waarop zij naast een eigen kernprogramma samenwerken met het bredere kunstenveld noemen ze ‘open source programming’.

“To make this policy work, two elements are vital. The first is co-ordination. As activities grew in the spaces, we created a role for someone to liaise and co-ordinate the multiple events across the building. The second vital element involves selection. Clearly such a policy could easily be taken advantage of or it could quickly become a kaleidoscope of random events. To prevent this, each event and every partner programme is considered internally and every new event must be proposed to CCA. (…) The benefits for everyone from this include a much greater feeling of ownership of the space by a wider spectrum of the arts community.” [2]

[2] CCA Glasgow – Open Source Programming

een brede benadering van de beeldende kunst en de kunstenaar

KUNSTHAL GENT wil een plek zijn waar de verschillende disciplines in de kunsten elkaar wederzijds uitdagen en beïnvloeden. Beeldende kunst is daarbij de hoofdstroom die voortdurend wordt gevoed en in vraag gesteld door een brede mix van artistieke praktijken op het kruispunt met o.a. architectuur, vormgeving, audiovisuele kunst, podiumkunsten en kunst in de publieke ruimte. Deze keuze plaatst de beeldende kunst middenin een nieuwe, levendige context, zowel in stedelijk opzicht als door de aanwezigheid van kunstenaars, curatoren en kunstorganisaties die het publieke platform in KUNSTHAL GENT met hun diverse en beweeglijke praktijken kruiden. Deze brede benadering is essentieel voor KUNSTHAL GENT. Ze overstijgt niet alleen klassieke definities van kunstenaar, curator, criticus en ontwerper, maar doorbreekt ook opdelingen tussen individu, collectief en organisatie teneinde nieuwe netwerkvorming en een verbinding met nieuwe of andere publieken mogelijk te maken.

ontwikkeling en presentatie als een wederkerig continuüm

In KUNSTHAL GENT bevinden de functies ontwikkeling en presentatie zich in een continuüm waarbinnen de verschillende onderdelen van het artistiek programma zich bewegen. De ontwikkelingstrajecten en het presentatieplatform versmelten, maar dagen elkaar ook uit. Ontwikkeling wordt zichtbaar gemaakt: het experiment, trial and error, het onaffe en het proces eigen aan een ontwikkelingstraject geven voeding aan het publieke platform van KUNSTHAL GENT. Omgekeerd worden presentatiekansen ingezet als experimenteerruimte en als vertrekpunt voor een proces waarbij kunstenaars worden uitgedaagd om zich te verhouden tot de inhoudelijke en ruimtelijke context. In al haar facetten wordt de werking gekenmerkt door een onderzoeksmatige houding — reflection through practice — die tonen en maken op elkaar betrekt.

talentontwikkeling

Talentontwikkeling in KUNSTHAL GENT betekent het creëren van een context waarin kunstenaars de tools krijgen om te professionaliseren en artistiek te groeien. Hier is tijd, ruimte, dialoog en budget voor nodig: het organiseren van ontmoetingsmomenten en uitbouwen van een (internationaal) netwerk, het stimuleren van inhoudelijke reflectie, het uitdagen tot verdieping, dialoog en samenwerking, het creëren van (internationale) presentatiekansen, het vergroten van zichtbaarheid door externe communicatie en persoonlijke coaching … Deze activiteiten krijgen concreet vorm op maat van geselecteerde residenten.

Kunsthal Gent Technical Drawing 2
een ruimtespecifieke presentatiecontext

Het artistieke programma in KUNSTHAL GENT is een resultaat van de wisselwerking tussen de imposante architectuur van het gebouw en de ruimtelijke ingrepen die er zullen worden doorgevoerd. Deze toevoegingen fungeren als nieuw platform binnen de bestaande structuur. Een scenografie die zelf ook permanent in verandering is, nodigt kunstenaars uit om te reageren en een antwoord op bieden op deze fysieke realiteit. De volgende vragen, verwoord door  Eastside Projects (UK), inspireren ons daarbij:

“How can architecture and design support exhibition making alongside the curation process? Can architecture and design be understood as a form of curation? Can we imagine a context for exhibitions and exhibition making that produces rather than embodies or represents the exhibition itself?” [3]

[3] In: User’s manual Eastside Projects, Draft Five. Eastside Projects, Birmingham 2012.

“The artist comes in, makes a gallery, and then goes away. And then another artist comes in, and that gallery is now part of that artist’s work” [4]

[4] Gavin Wade, ‘Eastside Projects, Birmingham UK’, in: Artist-Run Europe, 2016.

ontmoeting en dialoog

Ooit was het Caermersklooster een toevluchtsoord voor monniken; daarna diende het ook andere stedelijke functies (als woonplek, als toonplek…). De ruimtes vertonen nog de sporen en symbolen van deze religieuze en wereldse geschiedenis. Graag willen wij van deze gelaagde geschiedenis alvast de gastvrije traditie en de gelaagdheid voortzetten om als een pleisterplaats voor de kunsten te fungeren, niet om zich binnen de muren te verschansen, maar om de dialoog aan te gaan met elkaar, de stad en de internationale gemeenschap.

KUNSTHAL GENT fungeert als host voor diverse actoren en dynamieken in het beeldende kunstenveld. Het hybride programma ontstaat vanuit een vruchtbaar spanningsveld tussen het artistieke team en diverse “content providers”, stakeholders die vanuit een eigen praktijk en met wisselende mandaten meebouwen aan de verschillende ontwikkelings- en presentatielijnen. In die continue dialoog schuilt de verrijking van de artistieke praktijk op individueel niveau, maar ook voor de samenwerkende organisaties.

De kracht van kunst zit immers in wat kunst kan teweegbrengen, bespreekbaar maken, in het aanreiken van andere gezichtspunten, van botsingen, van anders lezen… Kunst moet daarom constant in dialoog gaan met (andere) kunst, kunstenaars, schrijvers, denkers en culturen. KUNSTHAL GENT wil een knooppunt zijn tussen grote en kleine (beeldende) kunstenorganisaties in Gent, een ontmoetingsplek die het lokale en internationale verbindt, en een plek die kennisdeling, samenwerking en solidariteit tussen de verschillende organisaties stimuleert. Niet onbelangrijk daarbij is dat ook het verschil, het dissonante en het incompatibele worden meegenomen in deze gesprekken:

“Things come alive when there is friction.” [5]

[5] Francis McKee, ‘The Return of the Fantastic Institution’, talk at BUDA Kortrijk, 24-02-2018.

fair practice, gender balance, diversiteit, duurzaamheid

KUNSTHAL GENT streeft op alle niveaus naar een faire en sociaal-ecologisch volhoudbare praktijk. Als actief lid van Greentrack Gent werken NUCLEO en SMOKE & DUST mee aan de verduurzaming van de Gentse cultuursector. Dit vertaalt zich binnen alle organen van het KUNSTHAL GENT in een energiezuinig ruimtegebruik, correcte verloning van kunstenaars en medewerkers en een evenwichtige gender balance (o.a. in het coördinerend team, het artistiek team, de artistieke raad, de concrete programmatie, …). Om de visie op fair practice verder te ontwikkelen kijken we naar de Nederlandse Fair Practice Code en lopende trajecten in de Vlaamse cultuursector. [6]

 [6] The Netherlands: Platform BK – Eerste versie van de Fair Practice Code gepubliceerd

Aandacht voor diversiteit begint ook bij de ‘dekolonisatie’ van de organisatie zelf. Hoe kunnen we een instituut vormgeven waar een diverse groep mensen zich wél toe kan verhouden? De open structuur (een artistiek team met 4 vaste en 3 wisselende mandaten) maakt het mogelijk om in de artistieke kern nieuwe stemmen aan bod te laten komen. Om een aanpak te ontwikkelen die werkelijk een verschil kan maken, is de vooropgestelde experimentele organisatievorm van groot belang. Het denkproces rond diversiteit zal structureel deel uitmaken van het gesprek in het artistieke team, en van daaruit in de hele organisatie. [7]

[7] References, among others Buda Kortrijk – The Return of the Fantastic Institution;
Internationale Online – Decolonising Practices
;

“Things come alive when there is friction.”

Francis McKee, ‘The Return of the Fantastic Institution’

Impression of Kunsthal Gent, Michiel De Cleene
Impression of Kunsthal Gent, Michiel De Cleene

ARTISTIEK PROGRAMMA

De ruimtelijke context als basis voor het artistieke programma

Bepalend in het totstandkomen van artistieke activiteit in KUNSTHAL GENT is de ruimtelijke context. De scenografie wordt in KUNSTHAL GENT een volwaardig deel van het artistiek programma. Ze creëert en organiseert letterlijk de ruimte voor alle andere artistieke activiteiten.

1. Scenografie start bij de analyse van een plek, het lezen van de huidige toestand. Het Caermersklooster is een monumentaal en historisch gebouw, met zichtbaar toegevoegde sporen doorheen de tijd. Door sporen weg te nemen en toe te voegen worden de ruimtes anders gepunctualiseerd, ervaren en gebruikt. Het doel van de scenografie is onontgonnen potentieel detecteren en nieuwe functionaliteiten aanbieden, in relatie tot de historiek van het gebouw.

2. De monumentale grandeur van het gebouw biedt kansen tot het definiëren van verschillende ruimtes met specifieke functies. KUNSTHAL GENT wil alle verschillende functies zichtbaar maken, met inbegrip van processen die conventioneel op de achtergrond blijven. Een ruimte stopt niet bij de deur, scenografie kan een publiek/gebruiker leiden en ruimtes verbinden. Hierdoor ontstaat een gelaagdheid die uitnodigt tot ontmoeting & dialoog.

3. De scenografie wordt in KUNSTHAL GENT als een volwaardig, artistiek proces beschouwd dat continu in beweging is, in nauwe verbinding met en tegelijk als uitdaging voor de ontwikkelings- en presentatielijnen. Bij aanvang wijzigen enkele punctuele ingrepen de ruimtelijke ervaring. Van daaruit wordt een proces op gang gebracht, dat altijd onaf blijft en onderhevig aan de wensen of noden van kunstenaars, hun werk, het publiek …

4. De fysieke omgeving is geen white cube, geen neutrale grond. Ze draagt de sporen van de geschiedenis, wordt steeds vormgegeven door ingrepen van kunstenaars en daarna opnieuw in vraag gesteld. Zo speelt KUNSTHAL GENT in op de veranderende rol van de ruimte in de kunsten en de samenleving: van een museale, neutrale achtergrond (white cube als ontvanger voor het autonome kunstwerk) naar ruimte als integraal deel van het werk met artistieke en sociale consequenties.

Vijf stromen

In het artistiek programma van KUNSTHAL GENT onderscheiden we vijf grote stromen die voeding geven aan de artistieke dynamiek van de plek. De eerste twee stromen, presentatie- en ontwikkelingslijnen, vormen het basisprogramma. In constante dialoog daarmee ontstaat tegelijk een drievoudige stroom aan activiteiten vanuit samenwerkingen met structurele, projectmatige en gelegenheidspartners, met wisselende intensiteit en snelheid naargelang de wensen en noden.

Deze vijf stromen gaan middels de coördinatie van een artistiek team, dat via selectie, dialoog en beoordeling de kwaliteit van het programma bewaakt voortdurend met elkaar in interactie. Op alle niveaus kan verwevenheid ontstaan en kunnen actoren veranderen van functie of positie. Een gelegenheidspartnerschap kan uitgroeien tot een structurele samenwerking, een kunstenaar uit een ontwikkelingslijn kan worden opgenomen in een presentatielijn of zelfs tijdelijk deel worden van het artistiek team, een structurele partner kan een spin-off-programma ontwikkelen in het kader van een presentatielijn… De instroom kan ook op verschillende manieren gebeuren: via een open call, via het netwerk van het artistiek team of via spontane kandidaatstellingen.

De opdeling die volgt is in de praktijk poreus, maar vormt een manier om de belangrijkste dynamieken te onderscheiden die het programma mee stuwen. Presentatie- en ontwikkelingslijnen genereren grotere clusters van activiteiten. De diverse vormen van samenwerking geven input aan deze clusters maar voegen ook eigen activiteiten toe.

“Spaces today don't need to be curated, but occupied.”

Claire Bishop

1. Presentatielijnen

Drie groter (in tijd en budget) opgevatte tentoonstellingtrajecten per jaar met een ruime publieke communicatie en telkens een duidelijke artistieke uitspraak. Deze trajecten kunnen vertrekken vanuit een individu, een bestaand collectief of een nog samen te stellen groep in ontwikkeling. Alle aspecten (looptijd, aard van de ingrepen in de ruimte, nieuw of bestaand werk, interactie met of door anderen, al dan niet tijdelijke interventies, spinoffs, gerelateerde evenementen, publicaties) worden in overleg tussen het artistiek team en de kunstenaars bepaald. Dit programma wordt ruim op voorhand vastgelegd i.f.v. samenhang, externe communicatie en voorbereiding. Mogelijke interactie met lopende ontwikkelingslijnen wordt door het artistieke team gesignaleerd en gefaciliteerd. 

2. Ontwikkelingslijnen

De ontwikkelingsgerichte stroom bestaat uit zes ontwikkelingstrajecten op maat van geselecteerde residenten, waarbij de faciliteiten van KUNSTHAL GENT worden ingezet en specifieke linken worden gelegd met het bredere kunstenveld. Alle inhoud van de trajecten (looptijd, aard van de ondersteuning, creatie- of presentatiemogelijkheden intra of extra muros als onderdeel van het traject, …) worden in samenspraak met de geselecteerde kunstenaars bepaald. Door deze openheid kunnen we inspelen op diverse noden van diverse profielen. De inhoud van een ontwikkelingslijn kan sterk uiteenlopend zijn en zich voor of achter de schermen afspelen. Kansen die zich onderweg aandienen binnen de presentatielijnen worden door het artistieke team gesignaleerd en waar wenselijk gefaciliteerd. Toelichting bij ontwikkelingstrajecten wordt gebundeld op de website.

3. Structurele samenwerkingen (Curatorial Studies, Art Cinema OFFoff en das Kunst)

Structurele samenwerkingen met organisaties voeden constant het artistieke programma van KUNSTHAL GENT. Deze partners gebruiken het gebouw als uitvalsbasis voor een programma vanuit eigen initiatief, zijn steeds uitgenodigd op het artistiek team of maken er deel van uit. Ook zij gaan steeds in interactie met de inhoudelijke en ruimtelijke context en met het basisprogramma van lopende presentatie- of ontwikkelingslijnen. Activiteiten van deze partners worden in principe gefinancierd met eigen budget, maar afhankelijk van de aard en de inbedding in presentatie- en ontwikkelingslijnen kan KUNSTHAL GENT (co-)financieren.

4. Projectmatige samenwerkingen

Projectmatige samenwerkingen met preferred partners, organisaties die door noden, opportuniteiten of affiniteiten een interessante aanvulling vormen op het artistieke profiel van KUNSTHAL GENT—- en omgekeerd. Deze meer tijdelijke partnerships creëren inhoudelijke meerwaarde voor beide organisaties. De tijdelijkheid van de projecten houdt de instroom van publieken, organisaties en kunstenaars in KUNSTHAL GENT fris.

5. Gelegenheidssamenwerkingen

Een vijfde stroom van activiteiten die plaatsvinden in het KUNSTHAL GENT zijn receptieve samenwerkingen op basis van externe vragen. Hierbij wordt vooral de (rest-)ruimte van KUNSTHAL GENT ter beschikking gesteld aan organisaties met welomlijnde vragen naar locatie voor eigen activiteiten. KUNSTHAL GENT investeert zelf geen budget om deze initiatieven mogelijk te maken. Het artistiek team ziet erop toe dat enkel initiatieven met affiniteit tot de missie van KUNSTHAL GENT worden toegelaten.

Vormgeving als platform

De grafische identiteit van KUNSTHAL GENT  functioneert als medium voor de communicatie van de organisatie en haar activiteiten, maar tegelijk ook als platform voor kunstenaars/grafische ontwerpers. KUNSTHAL GENT stelt zich tot doel om te contrasteren en te protesteren tegen de standaardisatie van communicatie — een tendens die jammer genoeg ook zijn weg vindt naar de brede cultuursector —, waarbij de toeschouwer eerder in zijn grafische voorkeuren wordt bevestigd dan dat hij wordt verrast. KUNSTHAL GENT nodigt daarom met regelmaat grafisch ontwerpers uit om via hun werk aan de identiteit van Caermersklooster bij te dragen en zo grafisch ontwerp in optimale omstandigheden tentoon te stellen. Op die manier wordt de on- en offline communicatie, net zoals de fysieke presentatieruimte in het gebouw, een platform waarop kunstenaars experimenteren en hun werk tonen. Het openen en zichtbaar tonen van het ontwerpproces spoort als tool ook helemaal met ons doel om kunstenaars en publiek rechtstreeks bij het ontstaan en vormgeven van KUNSTHAL GENT te betrekken. Voor de (Gentse) instroom werken we samen met LUCA School Of Arts en KASK School Of Arts.

Impression of Kunsthal Gent, Michiel De Cleene
Impression of Kunsthal Gent, Michiel De Cleene

“The new type of art institute cannot merely be an art museum as it has been until now, but no museum at all. The new type will be more like a power station, a producer of new energy.”

Alexander Dorner, The Way Beyond ‘Art’

DOOR WIE? VOOR WIE? MET WIE? EN HOE?

DOOR WIE?

Het artistieke project dat kernpartners NUCLEO en SMOKE & DUST (019) voor KUNSTHAL GENT voorstellen, steunt op een stevige common ground en een specifieke complementariteit. De samenhang tussen beide zorgt voor een open houding naar samenwerking met andere partners — structureel en occasioneel, lokaal en internationaal, jong en ervaren, toonaangevend artistiek en meerstemmig nieuwstedelijk.  

Zowel NUCLEO als SMOKE & DUST hebben een sterk engagement voor de kwaliteitsvolle hosting van partners in hun artistieke werking verankerd. Beide organisaties werken intrinsiek met diverse actoren uit het beeldende kunstenveld, zowel individuen als collectieven of organisaties: NUCLEO vooral met het oog op het creëren van ruimte voor artistieke ontwikkeling, SMOKE & DUST vooral vanuit het creëren en herijken van presentatievormen en -plekken.

Net deze gedeelde openheid voor en gerichtheid op samenwerking met andere kunstenaars en organisaties brengt NUCLEO en SMOKE & Dust  ertoe om in Caermersklooster letterlijk een ‘gedeelde grond’ op te zoeken. Tegelijk brengent hun verschillen in functie, aanpak, werkterrein, focus en doelgroep een complementariteit mee die toestaat dat ze zich ook zelf in dit project kunnen ontwikkelen: NUCLEO met de ambitie om vanuit een verbindende plek een ontwikkelingsprogramma voor beeldend kunstenaars op te zetten, in samenwerking met het beeldende kunstenveld en haar actoren, SMOKE & DUST
(als organisatie die mikt op ‘moving practices’) door het verruimen van zijn actieradius naar een nieuwe presentatiecontext om de mogelijkheden en vormen van artistieke samenwerking uit te testen.

Het cruciale bindmiddel om samenhang te bekomen binnen de gedeelde grond van het oude Caermersklooster, is de aandacht voor artistieke werkwijze en methodieken die NUCLEO en SMOKE & DUST in hun omgang met kunstenaars gemeen hebben: de vraag naar hoe de ontwikkeling van kunstenaars via creatie, presentatie, reflectie en netwerkvorming ondersteund kan worden, gaat gepaard met de drang om gangbare normen in vraag te stellen en via experiment in nieuwe vormen te gieten. Als facilitator van ontwikkeling mikt het project van KUNSTHAL GENT daarom tegelijk ook op het experimenteren met presentatievormen, in een uitdagend open en genereus maar ook zelfbevragend proces — voor alle betrokken partijen.

Vanuit die logica is in deze samenwerking van meet af aan plaats ingeruimd voor de inbedding van drie structurele partners die het programma zullen voeden en de werking zowel artistiek als qua publiek ruimer en diverser zullen maken. Art Cinema OffOff, de postgraduaatsopleiding Curatorial Studies en de kunsteducatieve organisatie das Kunst hebben het voorstel mee uitgewerkt. Hun ervaring met audiovisueel experiment, curatoriële reflectie en sociaalvoelende kunsteducatie voegt meteen de daad bij het woord wat de beoogde kruisbestuiving door samenwerking in KUNSTHAL GENT betreft.

Kunsthal Gent Technical Drawing 3

VOOR WIE?

De primaire doelgroep van KUNSTHAL GENT bestaat uit nationale en internationale beeldende kunstenaars, collectieven en organisaties in de beeldende kunst met een groot artistiek potentieel, die nood hebben aan ontwikkeling, experiment en dialoog. De bereidheid van die actoren om te zoeken naar relevante manieren om hun werk- en denkprocessen publiek te maken is daarbij cruciaal. De aanwezigheid van een uitdagende, experimentele en stedelijk ingebedde presentatiecontext zien we als een troef om de ontwikkeling van kunstenaars en kunstorganisaties te stimuleren en activeren.

De nood aan ontwikkelingskansen is bij opkomende kunstenaars zeer groot: er bestaat immers  een kloof tussen de kunstopleidingen en het professionele veld, die ook wordt bevestigd in de dagelijkse praktijk van de atelierwerking. Ook meer ervaren en gevestigde kunstenaars kunnen nood hebben aan experiment om hun artistieke praktijk aan onderzoek te onderwerpen en via prikkelende presentatievormen te blijven transformeren. KUNSTHAL GENT wil tegemoet komen aan deze noden.

We confronteren actoren uit Gent met Vlaamse, Belgische en internationale spelers. Deze internationalisering zal het netwerk van alle betrokkenen gevoelig uitbreiden. De mix van nationale en internationale kunstenaars, experts en organisaties biedt ook een hele waaier aan mogelijkheden. Kunstenaars krijgen de gelegenheid om internationale contacten te leggen en een internationale benadering op te pikken.

Deelnemers kunnen deel uitmaken van het artistieke programma via de ontwikkelings- of de presentatielijn. Presentatielijnen mikken op het publiek maken van artistieke praktijken via tentoonstelling en alternatieve presentatievormen. Voor ontwikkelingstrajecten is een tentoonstelling nooit het uitgangspunt, en evenmin een doel op zich tijdens het verdere verloop van het traject. Wel wordt telkens actief gezocht naar mogelijkheden om deze trajecten voor het publiek te ontsluiten in een passende vorm (o.a. ook via ‘artist talks’, publicaties, teksten in kunstmagazines). 

Vanuit haar functie als platform, brug en ontwikkelingsruimte voor deelnemende actoren uit het kunstenveld beoogt KUNSTHAL GENT ook een participatie-bevorderende band met het publiek, of het nu om ‘peers’, buurtbewoners, artistiek geïnteresseerden of toevallige passanten gaat. KUNSTHAL GENT wil zich profileren als een gastvrije ontmoetingsplek met een toegankelijk en publiek programma en neemt in die zin een rol op in het verlengde van de “publieke ruimte”. Een veelheid aan publieken, van de genoemde culturele actoren over kunststudenten en -liefhebbers tot en met stadskinderen, geïnteresseerde medeburgers en nieuwsgierige toeristen,  wordt verwelkomd en krijgt een inkijk in het programma dat zich ontwikkelt. De lopende exposities zijn gratis te bezoeken en de ontwikkelingsprocessen worden publiek ontsloten. Op deze manier hoopt KUNSTHAL GENT een ruim en divers publiek te bereiken en te betrekken wat een cruciale voorwaarde is om een vruchtbare biotoop voor de kunsten te creëren.

 De structurele samenwerking met DAS KUNST maakt KUNSTHAL GENT in het verlengde daarvan ook tot een experimenteerruimte voor kunsteducatie. Hoewel das Kunst zich gebruikelijk vooral verhoudt tot kinderen in de basisschoolleeftijd, zal de organisatie in KUNSTHAL GENT  met jongeren uit de leeftijdsgroep van 12 tot 18-jaar experimenteren. Ook dit kunsteducatieve luik maakt deel uit van het artistieke programma. Jongeren worden op een gelijkwaardige manier behandeld en ondersteund als andere kunstenaars en organisaties. Ze worden (met een kunstenaar als coach) uitgenodigd om zich, net als iedereen in KUNSTHAL GENT, actief tot de fysieke en mentale omgeving te verhouden.

Impression of Kunsthal Gent, Michiel De Cleene
Impression of Kunsthal Gent, Michiel De Cleene

“Starting today, I proclaim that every exhibition we mount is permanent.”

‘Endless Archive’ lecture by Prem Krishnamurthy

Kunsthal Gent Technical Drawing 4

MET WIE?

Als ‘artist-run space’ wil KUNSTHAL GENT zich niet alleen voor en door kunstenaars maar ook wezenlijk met kunstenaars ontwikkelen. Het centrale middel daartoe is het artistiek team, een collectief en horizontaal platform dat de rol van curator opneemt in KUNSTHAL GENT.

KUNSTHAL GENT vraagt de kunstenaar nooit zomaar om werk te tonen. De vraag is altijd ook om de ‘plek’ mee te maken, mee te organiseren, met een betrokkenheid die veel verder gaat dan de klassieke individualistische benadering. De ruimte én de bijdrage van de kunstenaar aan die ruimte, worden deel van het portfolio van de kunstenaar.

Daarnaast wil KUNSTHAL GENT in dat proces de definiërende rollen in de kunsten overstijgen. Het artistiek team is één van de tools daartoe en maakt van kunstenaars curatoren en omgekeerd. Om relevant te blijven, een fris en kwalitatief programma aan te bieden waarin de brede doelgroep van KUNSTHAL GENT zich herkent en de vinger aan de pols te houden van de noden en evoluties onder kunstenaars willen we dat proces steeds in beweging houden. Het mag niet verstarren rond een eenkennig discours of rond bepaalde personen. Daarom wordt de curatoriële verantwoordelijkheid in KUNSTHAL GENT herverdeeld in een artistiek team met diverse en veranderende samenstelling.

Het idee om het curatoriele proces vanuit kunstenaars zelf te cureren was de leidraad in het uitdenken van deze werkwijze.

Deze ambities consequent in een werkend orgaan vertalen vraagt om radicale keuzes in de samenstelling, beslissingsstructuur en de autonomie van het artistieke team. De twee kernpartners zitten er in, de 3 structurele partners en we maken ruimte voor partners, kunstenaars en andere actoren die op projectmatige basis worden betrokken. Tijdelijke mandaten zijn van belang om te kunnen beantwoorden ‘aan de diversiteit van de projecten waar kunstenaars op werken, (die) zorgt dat er een steeds diversere batterij aan skills en netwerken nodig is (…) Dit is een van de cruciale issues waarop artist-run en artist-centered organisaties vandaag een antwoord te zoeken.’

HOE?

Algemene principes in de werking van de presentatielijnen

KUNSTHAL GENT ontwikkelt diverse presentatielijnen. Een presentatielijn is een cluster van activiteiten rond het werk van een of meerdere kunstenaars. De ruggengraat kan een tentoonstelling zijn, maar deze dient steeds als basis voor diverse andere publieke activiteiten en interventies.

Presentatie in KUNSTHAL GENT is een publiek platform voor:

1. Opkomende en gevestigde kunstenaars

2. Individuen, collectieven en organisaties vanuit Gent, Vlaanderen en internationaal

3. Nieuw werk dat wordt gecreëerd i.h.k.v. een residentie, een samenwerking, bestaand werk …

De omkadering van K.G. in de totstandkoming van presentatielijnen is gericht op de ontwikkeling van de artistieke praktijk in een publieke setting. Uit de mix van opkomende en gevestigde, lokale en internationale kunstenaars, curatoren en organisaties die elkaar in de presentatielijnen ontmoeten, ontstaat een netwerk dat zich uitstrekt tussen kunstopleidingen en het gevestigde, professioneel circuit. Vanuit dit netwerk wordt een veelheid aan activiteiten ontwikkeld die zich vrij bewegen tussen museale presentatievormen, stedelijke interventies en sociaal-artistieke praktijken.

Doelgroep en selectie

Het presentatieluik nodigt zowel kunstenaars uit die nog volop werken aan de ontwikkeling van hun artistieke praktijk als kunstenaars die al een uitgebouwde praktijk hebben, maar tegelijk een nood voelen aan experiment. Het artistiek team staan in voor de selectie van kunstenaars, collectieven of organisaties waarrond een presentatielijn wordt uitgebouwd. Hierbij wordt aandacht besteed aan lokaliteit (evenwicht tussen Gentse, Vlaamse en internationale kunstenaars), diversiteit en gender.

Ruimtelijke verankering

Alle mogelijkheden van de specifieke locatie worden onderzocht om presentatielijnen uit te zetten. Zo worden er formats ontwikkeld, vertrekkende van onbenutte artistieke en sociaal-artistieke potentiëlen in en rond van het gebouw. Ter vergelijking: in 019 werden vlaggen en een billboard onderdeel van de artistieke programmatie, voortvloeiende uit de fysionomie van het gebouw en zijn directe omgeving.

Algemene principes in de werking van de ontwikkelingslijnen

KUNSTHAL GENT beoogt een internationaal ontwikkelingsprogramma voor 6 residenten per jaar. Ze ondersteunt de kunstenaarspraktijk via persoonlijke, al dan niet individuele ontwikkelingstrajecten voor beeldende kunstenaars, collectieven en kunstenaarsinitiatieven. Samenwerking met het bredere kunstenveld vormt de basis voor deze ondersteuning.

KUNSTHAL GENT wil  specifiek inzetten op ontwikkeling door een ondersteunend programma uit te bouwen voor opkomende kunstenaars, en kunstenaars en kunstenaarsinitiatieven die zich op een cruciaal moment in hun loopbaan bevinden.  

KUNSTHAL GENT creëert momentum in een artistiek traject om zo nieuwe stappen in het artistieke parcours mee mogelijk te maken. Het ontwikkelingsprogramma is een kader waarbinnen gezocht wordt naar de meest aangewezen ondersteuning voor elke resident.

Ontwikkeling binnen KUNSTHAL GENT omvat een zelfstandig programma, naast, maar niet losstaand van het presentatieprogramma. De mogelijkheid bestaat dat residenten ook deel uitmaken van een presentatielijn, maar dat is geen vooropgesteld gegeven en is voorwerp van gesprek in de langdurige dialoog die met elk van de residenten ontwikkeld wordt.  Het ontwikkelingsprogramma krijgt vorm in een werk- en ontmoetingsplaats binnen het gebouw.

Doelgroep, selectie en duur van de residenties

Het artistieke team gaat actief op zoek naar kandidaten en selecteert uit een doorlopende open call. Er is bij deze selectie steeds aandacht voor een variatie in leeftijd (niet enkel opkomende kunstenaars, maar ook een specifiek moment in de carrière kan aanleiding zijn voor een residentie), voor internationale, Vlaamse en lokale vertegenwoordiging (richtlijn: steeds minimaal 1 internationale kunstenaar, steeds meerdere aan Gent verbonden kunstenaars), en voor diversiteit en genderevenwicht . Residenties variëren in duur, afhankelijk van de specifieke vraag en de noden van de kunstenaar.

Tools

1. Budget: inhoudelijke en praktische ondersteuning op maat
2. Ontmoetingsplaats: een plaats om samen te werken, te reflecteren en in dialoog te gaan. Deze plek is tegelijk de ontmoetingsplaats waar het publieke programma vorm krijgt, en waar het ontwikkelingsprogramma inzichtelijk wordt gemaakt voor publiek door middel van artist talks, open ronde tafelgesprekken en andere verdiepende events.
3. Verblijf: KUNSTHAL GENT wil de mogelijkheid bieden van een gastenverblijf voor 1 of 2 internationale kunstenaars. Zo’n gastenverblijf is een belangrijke stimulans voor internationale samenwerking.
4. Samenwerking en netwerk: belangrijke ambitie van het ondersteunende programma is verknoping met het Gentse en wijdere kunstenveld. KUNSTHAL GENT helpt de nodige contacten effectief te leggen, en wil hiermee “bouwen aan een snelweg”, een sterker verknoopt kunstenveld waardoor actoren in het veld elkaar makkelijker kunnen vinden en samenwerking een basisattitude kan worden.

“The new type of art institute cannot merely be an art museum as it has been until now, but no museum at all. The new type will be more like a power station, a producer of new energy.” [8]

[8] Alexander Dorner, The Way Beyond ‘Art’: The Work of Herbert Bayer, ReInk Books, 2017 (1947), p.116.

Door zijn ontwikkelings- en presentatielijnen continu op elkaar te betrekken wil KUNSTHAL GENT maken, tonen en denken samenbrengen op één plek. Deze plek wil verbeelden, vertakken, herzien, herwerken, ontketenen en ontsporen. Daarom is KUNSTHAL GENT een snelweg en een krachtcentrale voor de beeldende kunsten, maar ook een zijpad, een pleisterplaats en een restruimte waar nieuwe energieën tijd en bovenal een plek krijgen om zichzelf te ontwikkelen en zich aan Gent en de wereld te tonen.

Kunsthal Gent Technical Drawing 5
Impression of Kunsthal Gent, Michiel De Cleene
Impression of Kunsthal Gent, Michiel De Cleene
Impression of Kunsthal Gent, Michiel De Cleene
Kunsthal Gent, Still from videographic documentation of Endless Exhibition (Prem Krishnamurthy)